Taispeánann taighde ESRI 2023 (Ó Ceallaigh agus comhúdair, rs169) go bhfuil thart ar 3.3% d’aosaigh na hÉireann — duine as gach tríocha duine fásta — ag léiriú comharthaí cearrbhachais fhadhbach; meastachán ~120,000 duine. Fós féin tá cóireáil ar an andúil chearrbhachais in Éirinn ag lagging behind an éilimh sin, mar a d’áitigh Kerr, O’Brennan agus Vazquez Mendoza ina dtuarascáil Gambling Trends, Harms and Responses (Maynooth/GAT, 2021): tá “duty of care” — dualgas cúraim — ag an Stát Éireannach agus ag an tionscal cóireáil shaor in aisce a chur ar fáil. Ó Mhárta 2025, sheol an HSE an chéad chlár cearrbhachais sonrach in Éirinn ag Ionad Rutland — clár deich seachtaine CBT. Tá roghanna eile ann: Bushypark, Cuan Mhuire, SJOG, agus The Gambling Clinic ar líne.
Is é cóireáil ar an andúil chearrbhachais sraith modúlachtaí cliniciúla agus tacaíochta — CBT mar chéadlíne fianaise-bhunaithe, MI (Motivational Interviewing — agallamh spreagtha) mar ullmhúchán, grúpchóireáil, clár piaraí 12-céim (Gamblers Anonymous), agus cógasaíocht off-label nuair is gá. Tugann an treoir seo léargas soiléir ar na roghanna sin, ar na soláthraithe Éireannacha sonracha, agus ar conas an chéad chéim phraicticiúil a thógáil inniu.
Foláireamh sláinte: Is féidir le cearrbhachas a bheith andúileach agus díobhálach. Cabhair shaor in aisce: GamblingCare.ie | Saorghuthán 1800 936 725 (24/7, 365 lá). 18+.
Clár ábhair
- Cad é cóireáil ar an andúil chearrbhachais?
- Modúlachtaí síceolaíochta — CBT, MI, grúpchóireáil agus 12-céim
- Cógasaíocht — Naltrexone agus roghanna eile
- Cóireáil othair sheachtraigh vs chónaitheach — conas rogha a dhéanamh
- Cén áit a bhfaighidh tú cóireáil in Éirinn
- An chéad chéim phraicticiúil — cad is féidir a dhéanamh inniu
- Conclúid
Cad é cóireáil ar an andúil chearrbhachais?
D’aithin DSM-5 (2013) ón gCumann Síciatrach Meiriceánach agus ICD-11 (cód 6C50, 2022) ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte araon an neamhord cearrbhachais mar riocht sláinte intinne a éilíonn cóireáil chliniciúil. Ní easpa toilfheidhmiú nó laige carachtar é — is riocht inchinne é ina bhfuil na córais luaíochta agus rialaithe iompair iompaithe ar bhealaí inmheasúrtha. Ciallaíonn sin go bhfuil rochtain ar chóireáil cuí — ní díol náire.
Léiríonn meta-anailís Cowlishaw et al. (Cochrane Database, CD008937, 2012) gurb é CBT an modúlacht is éifeachtaí le fianaise don neamhord cearrbhachais: laghdú suntasach ar scóir PGSI (Problem Gambling Severity Index) tar éis 8–12 seisiún i gcomparáid le grúpa rialaithe. Maireann an éifeacht ar a laghad 12 mhí tar éis na cóireála. Tá NICE (An tIonstriam Náisiúnta um Sláinte agus Cúraim Feabhais, RA) agus APA (Cumann Síciatrach Mheiriceá) ar aon tuairim: CBT an chéadlíne fianaise-bhunaithe. Tá an fhianaise sin ann; is toradh air sin an clár Rutland HSE ó 2025.
Figiúr ESRI 2023: ~120,000 duine le PGSI 8+ in Éirinn — ach fós lagging behind an éileamh sin, mar a d’áitigh Kerr, O’Brennan agus Vazquez Mendoza (2021): tá “duty of care” ag an Stát an bhearna sin a líonadh.
Cén difríocht idir féinchabhair, comhairleoireacht ghairid agus cóireáil ilghnéitheach?
Ceithre leibhéal cabhair in ord déine déine: Féinchabhair (PGSI 3–7) — dialann iompair, urge surfing, moill 30 nóiméad, bloic bainc (féach /anduiltí-conas-a-sharu). Comhairleoireacht ghairid (1–4 seisiún; PGSI 5–10) — GamblingCare.ie nó Extern, measúnú riosca, atreorú. Cóireáil ilghnéitheach (8–12 seisiún CBT + MI + grúpa; DSM-5 ≥4 critéar) — tar éis atreoraithe GP nó HSE. Cóireáil chónaitheach (DSM-5 8–9 critéar) — nuair atá déine dian, comhcheangal andúile nó timpeallacht baile ina contúirt.
Cé chomh tapa is féidir cóireáil a fháil?
Tar éis glaoch ar Sheirbhísí Andúile HSE (1800 459 459), is gnách go dtarlaíonn réamhmheasúnú pobal laistigh de sheachtain nó dhó. Liosta feithimh do chlár Rutland 10 seachtaine — roinnt seachtainí go dtí roinnt míonna, ag brath ar éileamh áitiúil. The Gambling Clinic ar líne (príobháideach) — go ginearálta níos tapúla. I gcás géarchéime — smaointe féinmharú nó baol láithreach — glaoigh 999 nó 112, nó Samaritans 116 123 (24/7); ná fan ar liosta feithimh ar bith.
Modúlachtaí síceolaíochta — CBT, MI, grúpchóireáil agus 12-céim
| Modúlacht | Cur chuige | Fad | Bunús fianaise | Oiriúint |
|---|---|---|---|---|
| CBT (Cognitive Behavioural Therapy) | Smaointe + iompar — struchtúrtha | 8–12 seisiún | Cowlishaw et al. Cochrane 2012 — laghdú suntasach PGSI | Céadlíne; gach leibhéal déine |
| MI (Motivational Interviewing) | Ambivalence chliasach — gairid | 1–4 seisiún | Yakovenko et al. 2015 — éifeacht mheasartha mar réamh-chéim | Réamh-chéim; ullmhúchán roimh CBT |
| Grúpchóireáil | CBT i bhformáid ghrúpa (6–10 othar) | 8–12 seisiún | Petry 2005 — éifeacht chomhchosúil le CBT aonair | Iaolatacht ard, náire; comhshamhlaithe le CBT |
| 12-céim (Gamblers Anonymous) | Clár piaraí 12-chéim | Síor (cothabháil) | Petry 2008 — comhfhuasclú le CBT; níos lú éifeachtach leis féin | Cothabháil + comhfhuasclú; gach othar |
CBT (Cognitive Behavioural Therapy) — an chéadlíne fianaise-bhunaithe
Is é CBT an modúlacht is mó fianaise don neamhord cearrbhachais de réir NICE agus APA araon. Clár struchtúrtha 8–12 seisiún (seisiún amháin sa tseachtain, thart ar 60 nóiméad an ceann) ag oibriú ar thrí leibhéal sainiúla: smaointe smaoineamh-bhotún (“an chéad spin amháin eile a dhéanfaidh an maitheas”, an gambler’s fallacy), iompar-mhúnla (rialú spreagtha, urge surfing, seachaint spreagthóirí), agus forbairt scileanna (réiteach fadhbanna, bainistíocht mothúchán, athshlánú caidrimh).
De réir meta-anailís Cowlishaw et al. (Cochrane Database, CD008937, 2012), taispeánann CBT laghdú suntasach ar scóir PGSI i gcomparáid le grúpa rialaithe, agus maireann an éifeacht ar a laghad 12 mhí tar éis críochnaithe. In Éirinn tá sé ar fáil ag Ionad Rutland (clár HSE ó Mhárta 2025), ag Ospidéal Naomh Eoin de Dhia Stigh Lorgan, agus ar The Gambling Clinic ar líne le síceolaithe PSI-cláraithe (Cumann Síceolaíochta na hÉireann). Is í an chéad rogha cliniciúil í do gach leibhéal déine.
MI (Motivational Interviewing) — agallamh spreagtha
Is í MI (Motivational Interviewing — agallamh spreagtha) cur chuige gairid — 1–4 seisiún — bunaithe ar obair Miller agus Rollnick ó na 1980idí. Oibríonn sí ar an ambivalence chliasach: an deighilt idir “ba mhaith liom éirí as” agus “ní féidir liom”. Léiríonn meta-anailís Yakovenko et al. (Addictive Behaviors, 2015) éifeacht mheasartha mar réamh-mhodúlacht roimh CBT — laghdaíonn fágáil an chláir. Cuirtear ar fáil ag GamblingCare.ie, Extern, agus Seirbhísí Andúile HSE mar brief intervention. Cuí d’othair ar an gceist “ar cheart dom éirí as?”
Grúpchóireáil — comhionannas piaraí faoi threoir ghairmiúil
I ngrúpchóireáil bíonn 6–10 othar ag obair le chéile faoi threoir síceolaí nó comhairleora andúile thar 8–12 seisiún. Cuirtear scileanna CBT i bhformáid ghrúpa — comhroinntear eispéiris, laghdaítear náire, agus briseann an iaolatacht. De réir Petry (2005, Psychology of Addictive Behaviors) tá éifeacht chomhchosúil le CBT aonair ó thaobh torthaí. Cuirtear ar fáil ag Bushypark (mar chuid den chlár chónaitheach), ag Cuan Mhuire, ag Ionad Rutland, agus ag SJOG Stigh Lorgan. Is cuí í d’othair a luaíonn iaolatacht nó náire ard mar bhacainní lena bpríomhbhealach téarnaimh.
12-céim (Gamblers Anonymous) — clár piaraí
Bunaíodh Gamblers Anonymous i 1957; tháinig GA Ireland ar an bhfód i 1972. Clár piaraí saor in aisce — gan oideas, gan táille, cruinnithe rialta ar fud na hÉireann agus ar líne. De réir Petry (2008, Addiction), is breise éifeachtach é GA le CBT; leis féin amháin tá an fhianaise níos measartha. Is comhfhuasclú láidir é don chéim cothabhála. 01 872 1133 · gamblersanonymous.ie. Gam-Anon do theaghlaigh.
Cógasaíocht — Naltrexone agus roghanna eile
Ní hionann cóireáil chógasaíochta agus modúlachtaí síceolaíochta ó thaobh ról: don chuid is mó d’othair le neamhord cearrbhachais, is leor CBT. Tagann cógasaíocht isteach mar thacaíocht nuair nach n-oibríonn CBT amháin nó nuair atá riocht eile sláinte intinne ann. Ní féidir le haon duine cógasaíocht a oideasú air féin: liathróid agus síciatraí amháin a oideasaíonn, agus ní mór monatóireacht mhíochaine a choinneáil.
Naltrexone (off-label) — antaopóideach
Is é Naltrexone (cógasaíocht antaopóideach, off-label do gambling disorder) an t-ábhar cógasaíochta is mó fianaise sa chatagóir seo. Tá sé ceadaithe go hoifigiúil ag an Údarás Leighis Eorpach (EMA) do andúil alcóil agus d’andúil opióideach; in úsáid off-label — gan ceadú oifigiúil — don neamhord cearrbhachais in Éirinn agus go hidirnáisiúnta.
Conas a oibríonn sé: blocálann Naltrexone (50–100 mg in aghaidh an lae, ar bhéal) na gabhdóirí μ-opioid san inchinn, rud a laghdaíonn an “luaíocht” (reward) a bhraitheann an t-imreoir ar bhuachan. Laghdaíonn sin an craving agus an spreagadh chun cearrbhachais. Maíonn roinnt trialacha RCT (Grant et al., 2008 agus 2010) laghdú measartha ar scóir PG-YBOCS (Pathological Gambling Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale). Tá an fhianaise teoranta, áfach, agus is ard an drop-out i dtrialacha. Frith-tháscairí: úsáid opióideach reatha; galar ae trom. Éilítear monatóireacht leighis ar bhonn rialta. In Éirinn cuirtear ar fáil é ag Ospidéal Naomh Eoin de Dhia Stigh Lorgan agus ag síciatraithe pobail HSE tar éis atreoraithe.
Roghanna eile — SSRI agus lithium
Úsáidtear SSRI (m.sh. fluoxetine, paroxetine) nuair atá comorbidity dúlagar nó imní ann in éineacht leis an andúil chearrbhachais; ní le haghaidh an neamhoird chearrbhachais ina aonar. Úsáidtear lithium go hannamh — nuair atá bipolar disorder agus gambling disorder ag teacht le chéile (Hollander et al., 2005, American Journal of Psychiatry). Síciatraí amháin a oideasaíonn iad seo i ngach cás. Is cabhair thánaisteach iad i gcónaí; is í CBT an chéadlíne i gcónaí.
Cóireáil othair sheachtraigh vs chónaitheach — conas rogha a dhéanamh
Is iad an dá phríomhmhúnla cóireála in Éirinn ná cóireáil othair sheachtraigh (outpatient) agus cóireáil chónaitheach (residential). Braitheann an rogha ar dhéine an neamhoird, ar chúinsí an duine, agus ar na tacaíochtaí atá ar fáil sa bhaile. Ní sé de chúram an léitheora an cinneadh sin a dhéanamh ina aonar — is é ról an dochtúra teaghlaigh agus an tsíceolaí é, tar éis measúnú.
Cóireáil othair sheachtraigh — Rutland, SJOG, The Gambling Clinic
Trí rogha othair sheachtraigh: Ionad Rutland (01 494 6358, Cnoc Lín BÁC 16) — clár 10 seachtaine CBT, HSE-mhaoinithe, saor in aisce tar éis atreoraithe; Ospidéal Naomh Eoin de Dhia Stigh Lorgan (01 277 1400) — CBT + DBT + cógasaíocht, cuí le comorbidity, árachas príobháideach nó atreorú HSE; The Gambling Clinic (gamblingclinic.ie) — CBT ar líne 8–12 seisiún, príobháideach. Tá sonraí iomlána sa tábla thíos.
Is cuí cóireáil othair sheachtraigh do dhéine éadrom go measartha (DSM-5 4–7 gcritéar), do dhuine le tacaíocht teaghlaigh sa bhaile, agus dó siúd atá ábalta leanúint ar aghaidh le hobair nó staidéar.
Cóireáil chónaitheach — Bushypark, Cuan Mhuire, SJOG
Trí rogha cónaitheach: Ionad Cóireála Bushypark (065 684 0944, Inis, Co. an Chláir) — CBT + grúpa + 12-céim, foireann il-ghairme, comhshamhlaithe le HSE West; Cuan Mhuire (045 482 905, 6 ionad) — cláir ~12 seachtaine (détocsiú + athnuachan + leantóireacht), an soláthraí cónaitheach is mó in Éirinn; Ospidéal Naomh Eoin de Dhia Stigh Lorgan (01 277 1400) — aonad síciatrach, cuí le comorbidity dian. Tá sonraí iomlána sa tábla thíos.
Is cuí cóireáil chónaitheach do dhéine dian (DSM-5 8–9 gcritéar), easpa tacaíochta sa bhaile, comhcheangal andúile, nó cúinsí doimhne (trauma, comorbidity nár réitíodh fós).
Cén áit a bhfaighidh tú cóireáil in Éirinn
Príomhsholáthraithe cóireála in Éirinn — teagmháil, cineál, fad agus costas:
| Soláthraí | Cineál | Suíomh | Teagmháil | Fad cláir | Costas |
|---|---|---|---|---|---|
| Ionad Rutland (HSE) | Othair sheachtraigh — CBT | Cnoc Lín, BÁC 16 | 01 494 6358 | 10 seachtaine | Saor in aisce (atreorú HSE/GP) |
| Ospidéal Naomh Eoin de Dhia | Othair sheachtraigh + chónaitheach | Stigh Lorgan, Co. BÁC | 01 277 1400 | Athraíonn | Árachas (VHI/Laya/Irish Life) / íocaíocht féin / HSE |
| Ionad Cóireála Bushypark | Cónaitheach | Inis, Co. an Chláir | 065 684 0944 | Seachtainí [le deimhniú] | Atreorú HSE West / íocaíocht féin / árachas |
| Cuan Mhuire | Cónaitheach (6 ionad) | Aithrín, Áth Y, Reachróin, Garthrann, Newry, Cathair Saidhbhín | 045 482 905 | ~12 seachtaine | Deontas + tobhach + íocaíocht féin |
| The Gambling Clinic | Othair sheachtraigh — CBT ar líne | Ar líne | gamblingclinic.ie | 8–12 seisiún | Íoctha [costas le deimhniú] |
| Extern Problem Gambling | Comhairleoireacht ghairid + atreorú | I gcomhar le GamblingCare.ie | 1800 936 725 | Modúlach | Saor in aisce |
| Seirbhísí Andúile HSE | Tairseach atreoraithe náisiúnta | Pobail ar fud na hÉireann | 1800 459 459 | Réamhmheasúnú + atreorú | Saor in aisce |
Soláthraithe státaithe (HSE) — saor in aisce
Seirbhísí Andúile HSE (1800 459 459 · Luan–Aoine 9.30–17.30 · drugs.hse.ie): an tairseach náisiúnta stáit d’atreorú chuig modúlachtaí cliniciúla. Glacann le glaonna gan ainm. Déanann na Seirbhísí Andúile pobal réamhmheasúnú agus atreoraíonn chuig an gclár is oiriúnaí — clár 10 seachtaine CBT ag Ionad Rutland ó Mhárta 2025, mar shampla — gan aon táille úsáideora. Seo an bealach stáit is tábhachtaí chun cóireáil a fháil saor in aisce.
An chéad chéim mholta: glaoigh ar do dhochtúir teaghlaigh (GP) nó ar 1800 459 459 díreach. Déanfaidh siad measúnú PGSI agus DSM-5 agus socróidh siad atreorú cuí.
Soláthraithe carthanúil agus piaraí
GamblingCare.ie / Dunlewey Addiction Services (1800 936 725 · 24/7 · gamblingcare.ie): líne chabhrach údarásach Éireannach — comhairleoireacht ghairid, measúnú riosca, atreorú. Maoinithe trí thobhach ar an tionscal (Acht 2024). Extern Problem Gambling (i gcomhar le GamblingCare.ie): atreorú díreach chuig HSE / Rutland; cláir leantóireachta do theaghlaigh freisin.
Gamblers Anonymous Ireland (01 872 1133 · gamblersanonymous.ie): piaraí saor in aisce, clár 12-céim, ar fud na hÉireann agus ar líne. Gam-Anon do theaghlaigh. Gan atreorú ag teastáil.
Soláthraithe príobháideacha — íoctha nó árachas
Tá sonraí costas, fad cláir agus atreoraithe gach soláthraí sa tábla thuas. Ba cheart teagmháil a dhéanamh le do dhochtúir teaghlaigh ar dtús — déanfaidh sé nó sí measúnú agus atreorú don tseirbhís is oiriúnaí, saor in aisce nuair is féidir.
An chéad chéim phraicticiúil — cad is féidir a dhéanamh inniu
Is minic a chuireann daoine an chéad chéim ar ceal mar gheall ar náire, ar amhras, nó ar easpa eolais ar roghanna. Féadtar gníomhú inniu — gan ainm, gan táille, gan atreorú foirmiúil ag teastáil ón gcéad ghlao sin.
- Anois — Glaoigh ar GamblingCare.ie ar 1800 936 725 (24/7, 365 lá). Seirbhís saor in aisce, rúnda. Faigheann tú comhairleoireacht ghairid agus atreorú láithreach más gá.
- An dochtúir teaghlaigh (GP) — Déan coinne an seachtain seo. Déanfaidh an GP measúnú PGSI agus DSM-5 agus cuirfidh sé nó sí i dteagmháil le Seirbhísí Andúile HSE nó go díreach le clár Rutland thú.
- Seirbhísí Andúile HSE — Glaoigh 1800 459 459 (Luan–Aoine 9.30–17.30). Réamhmheasúnú saor in aisce gan ainm; atreorú chuig an modúlacht is oiriúnaí.
- Cosaint láithreach (le linn fanachta ar chóireáil) — Cláraigh le NGER (Clár Náisiúnta Eisiamh Cearrbhachais faoi GRAI · grai.ie). Suiteáil Gamban nó BetBlocker ar gach gléas. Cuir bloic chearrbhachais i bhfeidhm tríd do bhanc (BOI, AIB, PTSB, EBS, Revolut).
- Tacaíocht piaraí ón chéad lá — Gamblers Anonymous Ireland 01 872 1133: gan atreorú ag teastáil; siúl isteach chuig cruinniú ar bith.
- Tacaíocht airgeadais — Glaoigh ar MABS 0818 072 000 (Luan–Aoine 9.00–20.00 · mabs.ie): comhairle airgeadais stáit saor in aisce do fhiacha cearrbhachais. Ní cóireáil shíceolaíoch í, ach ní féidir téarnamh iomlán a bhaint amach gan an lámh airgeadais a réiteach freisin.
- Géarchéim — Má tá smaointe féinmharú agat anois: glaoigh 999 nó 112, nó Samaritans 116 123 (24/7). Ná fan ar liosta cóireála ar bith.
An chéad ghlao ná GamblingCare.ie 1800 936 725 (24/7, saor in aisce, rúnda). Sin é an pointe tosaigh don chuid is mó de dhaoine — ní gá níos mó ná sin mar chéad chéim.
Conclúid
Tá ~120,000 duine in Éirinn (ESRI 2023, rs169) ag léiriú comharthaí cearrbhachais fhadhbach de réir PGSI 8+. Cóireáil ar an andúil chearrbhachais: géarchéim sláinte poiblí, ní fadhb aonair. Sheol an HSE Clár Rutland i 2025 — ach fós lagging behind an éilimh, mar a dúirt O’Brennan agus Kerr (2021): tá “duty of care” ag an Stát cóireáil shaor in aisce a chur ar fáil.
Oibríonn CBT; laghdaíonn sé siomptóim; maireann an éifeacht. Tá roghanna ann — státaithe agus príobháideacha. Glaoigh ar GamblingCare.ie ar 1800 936 725 (24/7, saor in aisce, rúnda) nó déan coinne le do dhochtúir teaghlaigh an seachtain seo.
Foláireamh sláinte: Is féidir le cearrbhachas a bheith andúileach agus díobhálach. Cabhair shaor in aisce ar fáil 24/7: GamblingCare.ie | 1800 936 725. I gcás géarchéime: 999 / 112 nó Samaritans 116 123 (24/7). 18+.