De réir taighde ESRI 2023 (Ó Ceallaigh agus comhúdair), taispeánann thart ar 3.3% de dhaoine fásta in Éirinn comharthaí cearrbhachais fhadhbhaigh — duine as gach tríocha. Dar le John O’Brennan, saineolaí beartais chearrbhachais ó Ollscoil Mhá Nuad, tá ar a laghad 55,000 duine in Éirinn ag fulaingt ó fhadhbanna cearrbhachais troma. Tagann na fiacha in éineacht leis an bhfadhb: cártaí creidmheasa lánlasctha, iasachtaí pearsanta neamhíoctha, fiacha le comharchumainn creidmheasa agus fiacha le teaghlaigh. Cuireann MABS (Money Advice and Budgeting Service / Seirbhís Chomhairle Airgeadais agus Buiséadaithe) seirbhís náisiúnta saor in aisce, faoi rún agus neamhspleách ar fáil do gach duine díobh — agus is í an líne náisiúnta 0818 072 000 (Luan go hAoine 9.00–20.00) an chéad chéim.
Tá trí ghné bhunúsacha ag MABS: tá sé saor in aisce dáiríre — gan táille ná coimisiún; tá sé faoi rún — ní féidir d’eolas a roinnt gan do thoiliú scríofa; agus tá sé neamhspleách — ní dhíolann sé táirge airgeadais ar bith. Maoinithe ag an Stát ó 1992 ar aghaidh, is é MABS an freagra airgeadais ar fhadhbanna fiach de gach cineál, cearrbhachas san áireamh.
Foláireamh sláinte: Is féidir le cearrbhachas a bheith andúileach agus dochrach. Cabhair saor in aisce: GamblingCare.ie | Saorghuthán 1800 936 725 (24/7). 18+.
Clár ábhair
- Cad is MABS ann? — sainmhíniú agus stair
- Conas a oibríonn MABS i gcleachtas
- Comhairle do dhuine le fiacha cearrbhachais
- An ciseal dlíthiúil — Insolvency Service of Ireland (ISI)
- Conas teagmháil le MABS — an chéad chéim phraicticiúil
- Conclúid
Cad is MABS ann? — sainmhíniú agus stair
Bunaíodh MABS in 1992 mar fhreagra pobalbhunaithe ar fhadhbanna fiach a d’éirigh le teaghlaigh na hÉireann le linn géarchéime airgeadais na 1980idí — fostaíocht íseal, iasachtaí seachreathacha agus caillteanas tithíochta. Ó 2009 ar aghaidh, riartar é faoi An Bord um Eolas do Shaoránaigh (Citizens Information Board / CIB) de réir an Citizens Information Act 2007. Maoinithe ag an Roinn Coimirce Sóisialaí (Department of Social Protection / DSP), ní fhaigheann MABS coimisiún ó bhanc ar bith agus ní dhíolann sé táirge airgeadais — rud a chiallaíonn go bhfuil an chomhairle saor ó aon choinbhleacht leasa.
Tá 60+ oifig phobail náisiúnta ar fud na hÉireann. Aimsigh d’oifig is gaire ag mabs.ie/find-a-mabs-service-near-you. Cuireann líne náisiúnta 0818 072 000 (Luan go hAoine 9.00–20.00) comhairle phearsanta saor in aisce ar fáil gan coinne fhada a bheith de dhíth i dtosach.
Tá an tAcht um Rialáil Cearrbhachais 2024 agus oibriúchán GRAI (Gambling Regulatory Authority of Ireland) ón 5 Márta 2025 ag athrú creat dlíthiúil an chearrbhachais in Éirinn. Ó Feabhra 2026, tá cosc ar chártaí creidmheasa mar mhodh íocaíochta cearrbhachais — ach tá fiacha cárta creidmheasa ó chearrbhachas roimh an dáta sin fós ar fáil do phlean aisíocaíochta MABS.
Saor in aisce, rúnda, neamhspleách — an triad bunaithe
Gearrann “debt management companies” príobháideacha go minic 15–25% den ghlanioncam míosúil mar tháille. I gcontrárthacht leis sin, ní ghearrann MABS táille ar bith. Roimh shíniú aon chonartha le comhairleoir fiach príobháideach, fiafraigh: “An bhfuil sé seo saor in aisce dáiríre nó an bhfuil táille i bhfolach ann?”
Is é an rúndacht an lárphointe is tábhachtaí: ní féidir le MABS d’eolas a roinnt le creidiúnaí ná le haon dream eile gan do thoiliú scríofa (“written authority to act”). Tar éis an toilithe sin, déanann an comhairleoir cumarsáid thar do cheann — agus seasann údarás institiúideach an Stáit taobh thiar den phlean. Ní bhíonn aon teagmháil le hárachas, le fostóir, ná le seirbhís sláinte gan d’iarratas féin.
Stair achomair — ó 1992 go dtí inniu
- 1992: Bunaíodh MABS mar líonra pobalbhunaithe áitiúil le tacaíocht ón Roinn Coimirce Sóisialaí.
- 2007: Citizens Information Act 2007 — bunaíodh An Bord um Eolas do Shaoránaigh (CIB).
- 2009: Aistriú riarcháin oifigiúil MABS chuig CIB.
- 2013: Bunaíodh ISI (Insolvency Service of Ireland) faoin Personal Insolvency Act 2012. D’fhóin MABS mar Approved Intermediary do DRN (Debt Relief Notice).
- 2016: Seoladh an scéim Abhaile do shealbhóirí morgáiste i mbaol — comhpháirt MABS + ISI + CIB.
- 2025–2026: Leathnú ról MABS i gcomhthéacs fiacha de bharr cearrbhachais — taighde ESRI agus Ollscoil Mhá Nuad ag léiriú scála níos leithne ná mar a measadh.
Conas a oibríonn MABS i gcleachtas — an próiseas comhairle
Sa chéad chruinniú — go pearsanta, ar ghuthán, nó trí fhoirm ar líne — bailíonn an comhairleoir MABS gach mionsonra airgeadais: ioncam, caiteachas, fiacha le gach creidiúnaí ar leithligh agus stair cearrbhachais (gan aon phionós ná breithiúnas). Ní ceistiúchán é seo ach athbhreithniú gairmiúil: an cuspóir ná pictiúr iomlán cruinn airgeadais an chliaint a leagan amach, ionas go ndéanfar pleanáil réalaíoch.
Ansin, déanann an comhairleoir athbhreithniú buiséid — an t-ioncam iomlán, an méid a théann ar riachtanais (cíos nó morgáiste, billí, bia, iompar) agus an spás atá fágtha don aisíocaíocht. Bunaithe ar an anailís seo, cuirtear le chéile plean aisíocaíochta atá inghnóthaithe agus cothrom. Seolann MABS an plean seo chuig na creidiúnaithe i scríbhinn thar ceann an chliaint.
Tá toradh suntasach amháin ag baint le hidirghabháil MABS: cuireann formhór na gcreidiúnaithe Éireannacha stop ar úis bhreise nuair atá plean MABS i bhfeidhm. Dá bhrí sin, laghdaíonn an t-iomlán fiach gach mí a théann thart, in ionad é a bheith ag méadú. Mura féidir plean díreach a chruthú — m.sh. má dhiúltaíonn creidiúnaí — déanann MABS atreorú chuig ISI do mheasúnú dócmhainneachta foirmiúil.
An chéad ghlao — cad atá le réiteach
Don chéad chruinniú, is áisiúil na doiciméid seo a leanas a bheith ar fáil: trí mhí de ráitis bhainc, trí mhí de ráitis chárta creidmheasa, ráitis iasachtaí, ráiteas comharchumann creidmheasa, sonraí ioncaim (slip pá nó litir leas sóisialach) agus liosta de gach fiach — ainm an chreidiúnaí, méid, agus dáta na híocaíochta deireannaí. Soláthraíonn MABS “An Liosta Iontu” do gach cliant nua, treoir ghairid ar an méid a theastaíonn.
Mura bhfuil na doiciméid go léir ar fáil: glaoigh ar aon nós. Ní chuireann an comhairleoir comhairle ar fionraí mar gheall ar pháipéarachas easnamhach. Bíonn an chéad chruinniú ar fáil de ghnáth laistigh de chúpla seachtain; i gcásanna géarchéime — m.sh. nóta díshealbhaithe morgáiste — tá fast-track ar fáil.
Cumarsáid le creidiúnaí — an chéim is mó comhshó
Tar éis an phlean a bheith réidh, seolann MABS litir chaighdeánach chuig gach creidiúnaí ag moladh íocaíocht níos lú a ghlacadh thar tréimhse áirithe — m.sh. 12 mhí, ansin athbhreithniú — agus úis a chur ar fionraí. Glacann formhór na gcreidiúnaithe móra Éireannacha le pleananna MABS: BOI, AIB, PTSB, EBS, na cártaí creidmheasa príomhúla agus na comharchumainn creidmheasa.
Nóta tábhachtach: ní chosnaíonn plean MABS thú ó imeachtaí cúirte má dhiúltaíonn creidiúnaí dúr. Sin é go díreach an pointe ag a bhfuil atreorú chuig ISI cuí — agus déanann MABS an t-atreorú sin go gairmiúil.
Comhairle do dhuine le fiacha cearrbhachais — an cás Éireannach
Ní “easpa toilfheidhmiú” atá i gceist le fiacha cearrbhachais — tagann siad ó dhearadh táirgí atá cruthaithe go cúramach chun lúba aisghairme dopamine a ghníomhachtú. Cuireann John O’Brennan an argóint “dualgas cúraim” go soiléir: má dheartar táirge le bheith andúileach, tá freagracht ar an tionscal agus ar an Stát araon. Is é MABS — ó thaobh airgeadais de — an léiriú praiticiúil ar an bhfreagracht sin.
Tagann saghsanna áirithe fiach arís agus arís eile i gcásanna cearrbhachais a phléann comhairleoirí MABS:
- Cárta creidmheasa lánlasctha — uasteorainn caite, úis ag carnadh ar ráta 19.5–24% SAR. Le cosc cárta creidmheasa ó Feabhra 2026, tá an bealach seo dúnta don chearrbhachas amach anseo — ach tá fiacha stóráilte roimh an dáta sin fós inphróiseáilte trí MABS.
- Iasachtaí pearsanta neamhíoctha — banc, comharchumann creidmheasa, nó iasachtaí “payday” ó iasachtóirí neamhcheadaithe.
- Fiacha le cairde agus le teaghlach — go minic an cuid is goile a phléann an comhairleoir, mar gheall ar an damáiste sóisialta agus gaolmhar a ghabhann leo.
An gaol idir an chomhairle airgeadais agus an chóireáil cliniciúil
Tá riail bhunúsach le tuiscint: bainistíonn MABS an damáiste airgeadais, ach ní leigheas é ar an bhfoinse. Nuair a théann an chomhairle airgeadais ar aghaidh gan aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb chearrbhachais bhunúil, tarraingítear iasacht nua nó osclaítear cárta creidmheasa nua go minic — agus filleann an cliant ar MABS laistigh de 6–12 mhí leis an dá fhadhb athnuaite.
An cur chuige comhpháirteach is éifeachtaí: glaoigh ar MABS 0818 072 000 don taobh airgeadais agus ar GamblingCare.ie 1800 936 725 don taobh cliniciúil, ar an lá céanna más féidir. Fad atá MABS ag idirbheartaíocht le creidiúnaithe, is féidir tús a chur le clár CBT in Ionad Rutland (01 494 6358 — clár 10 seachtaine, maoinithe ag an HSE ó Mheitheamh 2025, an chéad chlár cearrbhachais maoinithe ag an Stát in Éirinn) nó le clár 12-céim ag Gamblers Anonymous Ireland (01 872 1133). Déanann gach oifig MABS atreorú chuig GamblingCare.ie nuair atá cearrbhachas mar chúis na bhfiacha.
Bloic baince chearrbhachais — an chéad chosaint praiticiúil
Roimh thús an phlean MABS — nó chomh luath agus a ghlaofar — is céim phraicticiúil láithreach ná bloc cearrbhachais baince a chur i bhfeidhm. Cuireann an bloc seo bac ar íocaíochtaí chuig oibreoirí cearrbhachais tríd an gcárta nó tríd an gcuntas bainc, agus cabhraíonn sé le fál cosanta a chruthú thart timpeall ar an bplean MABS.
Uirlisí ar fáil: BOI Gambling Block (Aip → Card Controls), AIB Gambling Block (Aip → Manage Card), PTSB Open24 Gambling Block (48 uair an chloig cooling-off), EBS Gambling Supports (€1 uasmhéid + tacaíocht ghutháin), Revolut Gambling Merchant Control (taobh “OFF” de réir réamhshocraithe i margadh na hÉireann — caithfear é a chasadh ON). Tuilleadh eolais: /cearrbhachas-freagrach-bloic-cearrbhachais-bainc.
An ciseal dlíthiúil — Insolvency Service of Ireland (ISI)
Má theipeann ar phlean díreach MABS — má dhiúltaíonn creidiúnaithe nó mura bhfuil na fiacha in-bhainistíochta trí phlean neamhfhoirmiúil — is é an Insolvency Service of Ireland (ISI / Seirbhís Dócmhainneachta na hÉireann) an chéad chéim eile. Bunaíodh ISI in 2013 faoin Personal Insolvency Act 2012, mar fhreagra rialásach ar ghéarchéim chreidmheasa 2008–2013. Líne náisiúnta ISI: 0761 06 4200. Suíomh: isi.gov.ie.
Thug an Stát uirlisí dócmhainneachta nua-aimseartha do shealbhóirí morgáiste agus do dhaoine le fiacha ginearálta roimhe seo, ach tháinig uirlisí cosanta réamhchoscacha do dhaoine cearrbhachais níos déanaí — leis an Acht um Rialáil Cearrbhachais 2024 agus GRAI 2025 amháin. Teirceacht an dualgas cúraim sin atá ag bun na freagrachta stáit i leith cearrbhachais.
Ní féidir le duine plean ISI a chur le chéile go díreach. Caithfear é a dhéanamh le Personal Insolvency Practitioner (PIP) nó le Approved Intermediary (AI) ceadúnaithe ag ISI. Tá MABS féin ina Approved Intermediary do DRN. Tugann an scéim Abhaile PIP saor in aisce do shealbhóirí morgáiste atá i mbaol.
Na ceithre réiteach foirmiúil ISI
Riarann ISI na ceithre réiteach dócmhainneachta foirmiúla seo a leanas. Measann ISI gach cás go neodrach — ní chuireann comhthéacs cearrbhachais duine in aghaidh ná i bhfabhar réitigh ar leith:
| Réiteach | Saghas fiach | Uasmhéid fiach | Tréimhse | Cé a chuireann le chéile |
|---|---|---|---|---|
| DRN (Debt Relief Notice) | Gan urrús; ioncam an-íseal | €35,000 | 3 bliana | Approved Intermediary (MABS) — saor in aisce |
| DSA (Debt Settlement Arrangement) | Gan urrús (cárta creidmheasa, iasacht phearsanta) | Gan teorainn caighdeánach | 5 bliana de ghnáth | Personal Insolvency Practitioner (PIP) |
| PIA (Personal Insolvency Arrangement) | Gan urrús + urraithe (lena n-áirítear morgáiste) | €3 milliún | 6 bliana de ghnáth | PIP (saor in aisce trí Abhaile do mhorgáiste) |
| Féimheacht (Bankruptcy) | Gach saghas fiach | Gan teorainn | 1 bhliain | Iarratas sa Phríomh-Chúirt |
Is é an DRN an rogha is éadroime, cuí do dhaoine le fiacha beaga agus ioncam an-íseal — agus is féidir é a chur le chéile saor in aisce trí MABS. Tugann an DSA réiteach do fhiacha cárta creidmheasa agus iasachtaí pearsanta, an patrún is coitianta do dhaoine le fiacha cearrbhachais. Is é an PIA an rogha nuair atá morgáiste i gceist freisin. Is é Féimheacht an leigheas deireanach; tá tréimhse 1 bhliain ann anois (síos ó 12 bliain roimh 2013), ach fanann srianta creidmheasa i bhfeidhm ar feadh tréimhse ina dhiaidh.
An scéim Abhaile do shealbhóirí morgáiste i mbaol
Seoladh Abhaile in 2016 mar fhreagra ar ghéarchéim mhorgáiste na hÉireann — comhpháirt idir MABS, ISI, Citizens Information agus an Roinn Coimirce Sóisialaí. Tá sé saor in aisce do shealbhóirí morgáiste atá i mbaol díshealbhaithe nó atá taobh thiar ar íocaíochtaí morgáiste.
Tugann Abhaile rochtain ar Dedicated Mortgage Arrears Advisers (DMAAs) i líonra MABS agus ar PIP saor in aisce do mheasúnú PIA. URL: mabs.ie/abhaile. Chun tús a chur: glaoigh ar líne MABS 0818 072 000 agus inis go bhfuil morgáiste i gceist — déanfar tú a threorú go díreach chuig an tseirbhís chuí.
Conas teagmháil le MABS — an chéad chéim phraicticiúil
Is iomaí duine a chuireann an chéim seo ar athló — cé go bhfuil siad ag fulaingt faoi ualach fiach le míonna nó le blianta. Tá trí bhealach chun teagmháil a dhéanamh le MABS:
- Líon (anois): Glaoigh ar líne náisiúnta MABS 0818 072 000 (Luan go hAoine 9.00–20.00). Is glao saor, rúnda é — ní bheidh ceist ar bith faoi bhreithiúnas, agus cloíonn an comhairleoir le caighdeán gairmiúil stáit.
- Tabhair cuairt ar oifig áitiúil: Aimsigh d’oifig MABS is gaire ag mabs.ie/find-a-mabs-service-near-you (60+ oifig phobail). Tá cruinnithe aghaidh-le-haghaidh ar fáil.
- Ar líne: Cuir isteach foirm theagmhála ag mabs.ie — de ghnáth faightear freagra laistigh de 1–2 lá oibre.
Don chéad chruinniú, cuidíonn sé na doiciméid seo a bheith ar fáil: ráitis bhainc 3 mhí, ráitis chárta creidmheasa, sonraí iasachtaí, ráiteas comharchumann creidmheasa, sonraí ioncaim agus liosta de gach fiach. Mura bhfuil siad go léir agat: glaoigh ar aon nós — ní bhíonn comhairle ar fionraí mar gheall ar pháipéarachas easnamhach.
An chéad ghníomh phraicticiúil do dhuine atá i mbaol anocht: cuir bloc cearrbhachais bainc i bhfeidhm (cúpla nóiméad ar aip do bhainc), cláraigh leis an NGER (National Gambling Exclusion Register) ag grai.ie, agus déan coinne le MABS amárach ag 0818 072 000. Glaoigh ar GamblingCare.ie 1800 936 725 anocht don taobh cliniciúil — tá an líne ar fáil 24/7, 365 lá sa bhliain.
Ná fan. Ní éiríonn fiacha cearrbhachais níos éadroime leis an am.
| Ciseal | Acmhainn | Uimhir / URL | Cuspóir |
|---|---|---|---|
| Comhairle airgeadais | MABS | 0818 072 000 / mabs.ie | Plean aisíocaíochta + cumarsáid le creidiúnaithe |
| Dócmhainneacht | ISI | 0761 06 4200 / isi.gov.ie | DRN / DSA / PIA / Féimheacht |
| Morgáiste i mbaol | Abhaile | mabs.ie/abhaile | PIP saor in aisce do shealbhóirí morgáiste |
| Líne chliniciúil | GamblingCare.ie | 1800 936 725 (24/7) | Comhairle chliniciúil + atreorú |
| Seirbhís sláinte | HSE Addiction Services | 1800 459 459 | Comhairle leighis |
| Cóireáil othair sheachtraigh | Ionad Rutland (BÁC) | 01 494 6358 | CBT 10 seachtaine (ó Mh. 2025) |
| Cóireáil chónaitheach | Ionad Bushypark (Inis) | 065 684 0944 | Cóireáil chónaitheach |
| Tacaíocht piaraí | Gamblers Anonymous Ireland | 01 872 1133 / gamblersanonymous.ie | Clár 12-céim |
| Géarchéim intinne | Samaritans | 116 123 (24/7) | Tacaíocht intinne |
Conclúid
Tá thart ar 3.3% de dhaoine fásta na hÉireann — ar a laghad 55,000 duine de réir John O’Brennan — ag streachailt le fiacha de bharr cearrbhachais. Ní riocht aonair ná laige phearsanta é seo: eascraíonn sé ó dhearadh tionsclaíoch atá cruthaithe le cúram. Tá dualgas cúraim ag an Stát agus ag an tionscal araon — agus is é MABS (Money Advice and Budgeting Service / Seirbhís Chomhairle Airgeadais agus Buiséadaithe) an freagra praiticiúil ar an dualgas airgeadais sin.
Saor in aisce, faoi rún, neamhspleách — ó 1992 ar aghaidh, tá MABS ag cruthú pleananna aisíocaíochta, ag idirbheartaíocht le creidiúnaithe agus ag déanamh atreoraithe chuig ISI nuair is gá. Le hAcht um Rialáil Cearrbhachais 2024, GRAI 2025 agus cosc cárta creidmheasa Feabhra 2026, tá creat dlíthiúil na hÉireann ag teacht ag an bhfadhb — ach tá na huirlisí cabhracha ar fáil anois, gan fanacht.
Glaoigh ar MABS 0818 072 000 (Luan go hAoine 9.00–20.00) don taobh airgeadais. Glaoigh ar GamblingCare.ie 1800 936 725 (24/7) don taobh cliniciúil. Is féidir na glaonna seo a dhéanamh ar an lá céanna — agus bíonn éifeacht níos láidre ag an gcur chuige comhpháirteach. Más rud é go bhfuil tú i mbaol géarchéime intinne mar gheall ar bhrú fiach, glaoigh ar Samaritans 116 123 (24/7, saor in aisce). 18+.